Niemniej jednak w moim otoczeniu pojawiają się różne wątki związane z mediami społecznościowymi, które budzą emocje, bulwersują, wywołują sprzeciw. Gdyby świat działał prawidłowo, można by powiedzieć, że media te pędzą na spotkanie z betonową ścianą.

Obserwacja I

Jest tak od dawna, wszyscy to wiedzą – media społecznościowe stały się miejscem dyskusji (chociaż to słowo coraz mniej pasuje), która coraz częściej jest ściekiem. Kilka osób, ba! – czasami pojedyncza osoba – może sprowadzić rozmowę w sieci do poziomu rynsztoka. I nie chodzi wprost o zakres używanego słownictwa. W bańkach, w których mam szansę się znaleźć, nie jest ono rynsztokowe. Jednak i tak poziom dyskusji bywa wprost żenujący.

Obserwacja II

Zajmowałem się komunikacją w sieci bardzo długo. Nie napiszę tu „dziś sam jestem dziadkiem”, ale było mi dane tworzyć rozwiązania komunikacyjne, gdy o mediach społecznościowych w dzisiejszym wydaniu nikt jeszcze nie słyszał. Wtedy nikt nie brał pod uwagę problemu jakim stała się anonimowość, a w zasadzie jej poczucie, jakie powszechnie występuje. Trochę później okazało się, że nie trzeba być anonimowym, żeby pluć jadem.

Obserwacja III

Ostatnio trafiłem w Fb na wypowiedź jakiegoś frustrata w grupie, do której należałem od dłuższego czasu (i nie wypisałem się jeszcze). I stąd wzięła się jedna obserwacja dotycząca powstawania grup.

Jak powstaje grupa komunikacyjna w mediach społecznościowych? Ktoś zauważa potrzebę istnienia, zakłada ją, dodaje kilka osób. Pewnie pisze im, żeby zaprosili resztę. Czyli pozwala na to, żeby ktoś kolejny mógł zapraszać i akceptować członkostwo.

Grupa się rozrasta. Tylko – pojedynczy człowiek jest w stanie znać ograniczoną liczbę osób, a co za tym idzie kolejnych członków grupy zna coraz mniej, aż w końcu stają się dla niego całkowicie nieznani. Wszyscy mamy różnych znajomych, więc z czasem wśród członków grupy mogą pojawić się osoby całkowicie odbiegające od reszty, w tym osoby zupełnie przypadkowe (bo akurat zainteresowane tematem, albo „dobrze, żeby były”), a nawet niezrównoważone. O trollach i botach już pisałem? Facebook zbudował też taki świat, w którym nikt nie wie kim jest „Pan Jan” (imię: Pan, nazwisko: Jan).

W grupie, takiej występującej w świecie realnym, korekta składu grupy następowałaby niejako automatycznie. Naturalne procesy działania grupy powodowałyby „odrzucanie” osób niepasujących czy agresywnych. To naturalne i może prowadzić do kompletnego rozpadu grupy, albo do jej umocnienia.

W mediach społecznościowych te procesy nie zachodzą w taki sposób. Pojawienie się jednego aktywnego, toksycznego użytkownika (szczególnie w dużych grupach) zniechęca sporą część pozostałych. Dyskusja z toksycznym prowadzi na ogół do wylewania przez niego wiadra pomyj. Różni ludzie mają też różne pomysły na takie dyskusje – są tacy, którzy „dla zabawy” rozjuszają dyskutanta albo podrzucają mu kolejne tematy.

Obserwacja IV

Korzystanie z mediów, w tym zakładanie grup, w podstawowym zakresie nie wymaga zbyt dużych kompetencji. Wszystko jest uproszczone do minimum.

Dla wielu organizacji pozarządowych grupy na Facebooku stały się narzędziem komunikacji wewnętrznej. Dla małych organizacji utrzymanie bezpiecznego składu grupy raczej nie jest problemem. Dla dużych… Teoretycznie można próbować budować grupy o kontrolowanym składzie. Jest to możliwe technicznie, ale nierealne od strony organizacyjnej. Początkowa łatwość staje się przekleństwem.

Nie wspomnę już tutaj o kwestiach bezpieczeństwa, o których całe szczęście coraz częściej jednak zaczyna się myśleć.

Nie wiem co dalej

Nie pokuszę się tutaj o jakieś proroctwa.

Chciałbym przewidywać stopniowy odpływ od wykorzystania mediów społecznościowych w ten sposób przez organizacje, ze względu na brak możliwości automatycznego zarządzania zespołami i rosnącą świadomość potrzeby dyskusji w zamkniętym gronie, bez przypadkowych osób.

Niestety nic nie zwiastuje takiego kierunku. Ale może się mylę, może dobrze zorganizowane NGOsy są w stanie rozróżnić, co jest komunikacją wewnętrzną i używać do niej kontrolowanych przez siebie narzędzi.

Na koniec, może coś praktycznego

Stare internetowe „nie karmić trolla” może się jednak nie zestarzało. Ale przestało dotyczyć wyłącznie trolli.

Jeżeli ktoś nie przyszedł dyskutować, tylko wyładować frustrację, sprowokować innych albo po prostu zrobić awanturę, kolejne odpowiedzi raczej nie sprawią, że nagle zmieni zdanie i podziękuje za rzeczową dyskusję.

Jest jeszcze gorzej, kiedy do dyskusji dołączają ci, którzy doskonale wiedzą, z kim mają do czynienia, ale świetnie się bawią, podrzucając mu kolejne tematy i patrząc, jak coraz bardziej zalewa go żółć. Dla nich to zabawa. Dla pozostałych – kolejne porcje agresji.

Czasami (a w ostatnich latach coraz częściej) najlepszą odpowiedzią w dyskusji staje się milczenie.

Ale historia zaczyna się dużo wcześniej…

Jednym z kanałów na YouTube, które subskrybuję, jest Snazzy Labs. Prowadzi go Quinn Nelson. Dużo tam materiałów o smart home, w tym rozwiązaniach niszowych. No i w jednym z takich materiałów pojawił się TRMNL (swoją drogą te nazwy i brak samogłosek).

Co to takiego?

TRMNL to proste urządzenie – ekran e-ink (papier elektroniczny), na którym może wyświetlać za pomocą różnych wtyczek do oprogramowania statyczne informacje. Twórcom chodzi o dostarczenie nierozpraszającej informacji w sposób spokojny. Ekran e-ink jest do tego konkretnego zastosowania doskonałym medium. Prawie nie potrzebuje zasilania, nie może wyświetlać wideo, nie wydaje dźwięków. Nic nie będzie migało, pikało, wyło. To zasadnicza różnica w porównaniu z tabletem, nie mówiąc o telefonie i setkach powiadomień. I do tego wszystko Open Source.

Obejrzałem film i wróciła dawna myśl – kalendarz z telefonu wyświetlony na ekranie, bez zaglądania do telefonu. Będzie sobie stał obok akwarium i jeden rzut oka wystarczy, żeby stwierdzić czy o wszystkim pamiętam. I jeszcze poranna prognoza pogody bez zerkania w telefon.

Czy można to zrobić na telefonie? Można. Ale po filmie od Snazzy Labs stwierdziłem, że nie trzeba. No i kupiłem.

Parę dni później miałem urządzenie w rękach. Postawiłem, zainstalowałem plugin od kalendarza (podpiąłem w nim kalendarz z telefonu), podłączyłem prognozę pogody. W planach miałem również wyświetlanie obu informacji na jednym ekranie, ale nie poszło 😉

Nie napisałem wcześniej – TRMNL odświeża ekran urządzenia raz na jakiś czas (domyślnie co 15 minut) i wtedy może zmienić się wyświetlana treść. Za pomocą specjalnej strony internetowej przygotowujemy „playlistę”, która wyświetla na urządzeniu różne informacje w sposób „zapętlony”. Pluginów, które przygotowują treści dostępnych jest nieco ponad 1000 (przy czym sporo z nich to np. cytat dnia, albo komiks dnia).

Urządzenie stało, pokazywało zawartość kalendarza i pogodę, a ja cały czas czekałem na chwilę, gdy będę mógł się tym zająć.

I ta chwila nadeszła

W końcu pojawił się moment, gdy można było na jakiś czas wyrzucić z głowy inne projekty. Ten czas nazywa się urlop.

Oczekiwania do pluginu, który będzie przygotowywał informacje były proste: kalendarz z telefonu i pogoda na jednym ekranie, po polsku. Usiadłem do projektowania ekranu jaki chciałbym widzieć rano i szybko pojawiły się rozwiązania.

Wydarzenie wielodniowe wcale nie musi być wyświetlane każdego dnia. Informacja o pogodzie nie musi być szczegółowa – wystarczy, żeby dowiedzieć się czy wziąć parasol albo kurtkę, czy nie. Litery takie, żeby je przeczytać, ale nie za duże. Wszystko estetyczne i czytelne. Tyle.

Jedną z podstawowych zalet TRMNL jest to, że na ekranie mogę wyświetlić w zasadzie wszystko, co uznam za potrzebne. Chcę wykres temperatury z oznaczeniem temperatury odczuwalnej – nie ma problemu. Ale taki, żeby nie było oznaczeń konkretnej temperatury ani godzin – nie ma sprawy. Stan baterii ma się pokazywać tylko wtedy, gdy ma mniej niż 20% – pikuś.

Siedziałem, projektowałem, programowałem, poprawiałem. Kilka iteracji później poprawki zaczęły być już czysto kosmetyczne. Nazwa dnia tygodnia dla „dzisiaj”, wspomniana bateria. Krok po kroku zbliżałem się do ostatecznej wersji, która była dla mnie zadowalająca. Zegar nie stał w miejscu i dziwnym trafem pojawiła się na nim druga w nocy.

Trochę to trwało, ale efekt był dokładnie taki, jakiego oczekiwałem.

Co z tym Kindlem?

Kilka miesięcy po pierwszym materiale Snazzy Labs opublikował film z aktualizacją informacji o projekcie. Okazuje się, że firma „dowiozła” wszystkie obietnice:

• oprogramowanie open source,
• zestawy do samodzielnego montażu Seeed Studio,
• możliwość samodzielnego hostowania,
• obsługa urządzeń własnych (BYOD) takich jak Kindle właśnie.

Można więc już wykorzystać starego Kindle i przerobić jego oprogramowanie w taki sposób, żeby stał się takim ekranem wyświetlającym różne informacje, właśnie z użyciem TRMNL.

Będę próbował.

Linki

Pierwszy film Snazzy Labs o TRMNK

https://www.youtube.com/watch?v=eIcZZX10pa4

Aktualizacja informacji o TRMNL, nowy model

https://www.youtube.com/watch?v=YWw5NKUx40o&t=795s

Grafika nagłówkowa – BibBornem

Upłynęło trochę wody w Odrze, powstało kilka systemów, opracowałem kilka procesów decyzyjnych w elektronicznym systemie obiegu dokumentów, byłem uczestnikiem kilku dyskusji, przysłuchiwałem się kilku kolejnym.

Na co już dzisiaj pozwala generatywna AI? Co najmniej na automatyzację prostych czynności, przy czym słowo „prostych” jest tutaj coraz bardziej umowne. Ze względu na to, że w AI zaszyte jest coraz więcej wiedzy zakres automatyzowanych prac staje się coraz większy. Nie widać (przynajmniej na razie) możliwości dobrego zautomatyzowania prac wymagających kreatywności. I całe szczęście.

Produktywność, zyski i pozorna świetlana przyszłość

Automatyzacja „prostych” prac niesie ze sobą kilka, dających się prosto zauważyć, konsekwencji:

• oszczędność czasu,
• podniesienie jakości,
• ograniczenie kosztów.

To przekłada się na zwiększoną produktywność. Zwiększona produktywność daje pole do zwiększenia zysków. Większe zyski dają możliwość inwestowania w innowacje. I kółko się zamyka. Żyć, nie umierać. Świetlana przyszłość przed nami.

Zazwyczaj jest jednak jakieś „ale”. I niestety tak samo jest w tym przypadku, bo automatyzacja „prostych” prac niesie ze sobą też konsekwencje, które zauważalne stają się dopiero w szerszej skali.

Od zawsze (przynajmniej od średniowiecza) cechy rzemieślnicze kształtowały jasną i klarowną hierarchię: uczeń, czeladnik, mistrz. Na dobrą sprawę nie zmieniło się to również w dzisiejszych czasach. W pracy przedsiębiorstw cały czas funkcjonuje podział pracy na taką wymagającą niewielkiego doświadczenia (lub nawet nie wymagającą go wcale), tę wykonywaną przez doświadczonych pracowników (czeladników) oraz najtrudniejszą (lub najbardziej kreatywną) wykonywaną przez „mistrzów w swoim fachu”.

Gdy zabraknie czeladników

Mistrz i czeladnik są (na razie) bezpieczni. Wykorzystanie narzędzi wysokopoziomowego AI stanowi jednak realne zagrożenie dla osób rozpoczynających swoją karierę zawodową. Nie ma co się oszukiwać – młodzi ludzie bez doświadczenia wykonywali zawsze prace proste, powtarzalne, ucząc się przy tym zawodu. Jeżeli te prace są przejmowane przez AI, spada zapotrzebowanie na osoby początkujące. W części branż dzieje się to nie z biegiem czasu, a wręcz z dnia na dzień.

Na przykład tworzenie dobrych aplikacji stanie się już za chwilę zagadnieniem nie dla programistów, a dla architektów, którzy będą potrafili dokładnie i logicznie opisać wszystkie wymagania stawiane przed rozwiązaniem mającym realizować w konkretny sposób jasno zdefiniowane potrzeby biznesowe. To zaś zadanie dla człowieka z doświadczeniem. Wysoko wykwalifikowani specjaliści będą używali doskonałych narzędzi automatyzujących pracę generując bardzo dobre rozwiązania.

Problem w tym, że za nimi będzie sunęła pustka. Skoro zadań dla początkujących będzie coraz mniej to ofert pracy również. Firmy będą zachwycały produktywnością, ale z czasem (liczonym w latach albo nawet w dziesięcioleciach) pokolenie czeladników i mistrzów zacznie odchodzić. Tylko uczniów już nie będzie, bo nikt ich nie będzie zatrudniał.

Kształcić czy zarabiać? Dylemat najbliższych dekad

Brak ofert dla początkujących już dzisiaj zaczyna być problemem i powodem frustracji pokolenia wchodzącego na rynek pracy. W branży IT dosłownie z dnia na dzień jest w tym zakresie coraz trudniej. Postęp w AI zmienia i będzie zmieniał coraz szybciej całe branże.

Do podjęcia pojawia się bardzo ważne zadanie – zadbanie o to, żeby przygotować przyszłych czeladników i mistrzów, szczególnie w warunkach dylematu – „kształcić” czy „zarabiać”. Ktoś musi zadbać o zrównoważony rozwój, myśląc o nim w perspektywie kilkudziesięciu lat.

W tym wszystkim jest jedno pocieszenie – zawsze można zostać stolarzem 😉 Tylko ilu stolarzy jest potrzebnych na świecie…

Tytuł sponsoruje przedostatnie zdanie ze skeczu „Drętwy Wacław” Kabaretu Potem z programu „Dzikie Muzy”.

Eksplorując temat gry „zwiedzam” kolejne, nieznane mi wcześniej obszary techniki.

O tym, że bawię się drukiem 3D pisałem wcześniej, więc teraz tylko dodam, że potrafię już coś tam zaprojektować, więc i możliwości tworzenia rekwizytów stają się bogatsze.  Dawno temu skończyłem technikum elektroniczne, później kierunek elektronika i telekomunikacja (a bardziej konkretnie specjalność systemy telekomunikacji radiowej) to i możliwość wplatania zagadnień elektronicznych i komunikacji radiowej nie jest jakoś bardzo odległa.

Fabuła

Pierwotnie chciałem przygotować grę na bazie książki Operacja Dzień Wskrzeszenia Andrzeja Pilipiuka. Niestety w moich oczach wojna w Ukrainie zmieniła postrzeganie sytuacji (wcześniej wojna nuklearna była perspektywą tak odległą, że aż nierealną, co pozwalało mi na swobodne użycie tematu w rozrywce). Teraz – sam nie wiem.

Nie zdradzając fabuły książki – pojawiają się tam podróże w czasie bohaterów, które mają służyć realizacji konkretnego zadania. Tylko jak zbudować immersyjną opowieść, w której uczestnicy gry poczują, że przenoszą się w czasie (bez milionowego budżetu oczywiście)? Doszedłem do wniosku, że się nie da. Szukałem i szukałem pomysłu. W końcu przyszło olśnienie – wcale nie trzeba przenosić uczestników w czasie! Można stworzyć narzędzie do komunikacji przez czas.

Radioboja

Operacja Dzień Wskrzeszenia zawiera w sobie ciekawy schemat postępowania bohaterów i sporą ilość różnego rodzaju gadżetów. Jednym z nich jest radioboja – urządzenie do wysyłania wiadomości z przeszłości do czasów bieżących. I tym właśnie będzie to, co buduję od jakiegoś czasu: proste urządzenie elektroniczne, które użyte w grze będzie miało za zadanie nie tyle przenosić uczestników w czasie, co budować poczucie uczestnictwa w misji poprzez pomoc podróżnikom.

List z przeszłości

Temat wojny nuklearnej odstawiłem na półkę, ale pomysł na ogólne założenia gry jest tak pojemny i uniwersalny, że da radę go wykorzystać w niemal dowolnym wątku fabularnym, który wiązałby się z podróżą w czasie. W ten sposób pojawia się możliwość wykorzystania mechanizmów w grze nawiązującej do historii dowolnego miejsca, więc dlaczego nie Szczecina?

W historii naszego miasta jest dużo wątków, które dla dzisiejszych mieszkańców są tajemnicze lub całkowicie zapomniane. Na razie postawiłem w swoich poszukiwaniach na hasło „zaginiona buława” i okres XVII wieku, ale kto wie – może skręcę w jakieś inne czasy?

Tak czy siak – kolejny rekwizyt, który może budować atmosferę to odpowiednio spreparowane listy. A tutaj zahaczamy o temat, który poruszyłem we wpisie Ciągle coś nowego – pismo odręczne z wykorzystaniem plotera. Na tym „froncie” również pojawiły się nowe możliwości – moja pierwsza drukarka Ender 3 stała się „dawcą” części dla tego projektu, który niebawem znajdzie swój finał w działającej maszynie do pisania. Wtedy list marszałka Napoleona lub notatniki sprzed lat z notatkami dla uczestników nie będą problemem.

A kiedy gra?

Przygotowania ciągną się i ciągną, ale jak mówi moja koleżanka z pracy „bo chodzi o to, żeby gonić króliczka” 🙂 Kilka tygodni temu w zasięgu mojego zainteresowania pojawiła się frezarka CNC. Nie wiem jeszcze, dokąd zaprowadzi mnie zainteresowanie tym zagadnieniem, ale już wiem, że od strony inżynierskiej jest to ciekawe zagadnienie. Frezarka (do samodzielnego montażu) już zmontowana, sterowniki silników wymienione na ciche, krańcówki zamontowane. Przed pierwszymi próbami trzeba jeszcze zadbać o to, żeby nie narobić wielkiego bałaganu.

Odpowiedź brzmi więc – nie wiem. Zestaw możliwości jakie daje qrGame, druk 3D, pomysł na sposób zapewnienia poczucia immersji daje duże pole do popisu z fabułą. Trzeba tylko ukończyć poszczególne projekty i zebrać je w gotową przygodę.

Rubieże, ale z wodą

W niektórych wyobrażeniach Szczecin bywa traktowany jako miejsce na końcu mapy, gdzieś za siódmą górą, tuż przed granicą z Niemcami. W polskich serialach, gdy jakiś aktor nagle znika z obsady, bywa, że jego postać „wyjeżdża do Szczecina” – bo wiadomo, dalej się już nie da. I faktycznie, pod względem geograficznym jesteśmy na zachodnim krańcu kraju. Ale jednocześnie miasto leży na styku wód i dróg, z dostępem do Odry, Zalewu Szczecińskiego, jeziora Dąbie i rozlewisk, które prowadzą dalej w stronę Bałtyku. Zatem, jeśli ktoś mówi, że tu „musi być morze”, to trudno się dziwić – w końcu woda jest na wyciągnięcie ręki.

Administracyjne wody morskie

I tu ciekawostka: zgodnie z przepisami, w granicach Szczecina znajdują się administracyjne wody morskie. Statki morskie wpływają do portu bez potrzeby pokrętnych wyjaśnień. Więc jeśli ktoś w rozmowie rzuci hasło, że Szczecin to port morski – nie trzeba go poprawiać. Port jest zdecydowanie morski; miasto nadmorskie – przynajmniej częściowo.

Tramwajem na plażę? Proszę bardzo.

No dobrze, a co, jeśli ktoś faktycznie zapyta: „Którędy na plażę?” Wystarczy wsiąść w tramwaj numer 9 i po kilkunastu minutach jesteśmy nad jeziorem Głębokie. Jest woda, jest piasek, są gofry i frytki. Nie ma szumu fal, ale klimat wakacyjny zdecydowanie obecny. Dla wielu wystarczająco – zwłaszcza jeśli szukają chwili oddechu w mieście.

Miasto Hanzy, port i otwarcie na świat

Szczecin to nie tylko układ rzek, kanałów i nabrzeży, ale też miejsce z bogatą historią. Przynależność do Hanzy, tradycje portowe, wymiana handlowa i kulturowa z Zachodem – wszystko to sprawia, że duch „nadmorskości” to nie wymysł, lecz element tożsamości. Port funkcjonuje współcześnie, nie jako atrakcja turystyczna, ale jako istotny węzeł gospodarczy. Choć trzeba przyznać, że widok wieczornie podświetlonych dźwigozaurów stał się jednym z symboli miasta.

Podsumowanie: tak, ale nie do końca

Czy więc Szczecin leży nad morzem? Tak – jeśli spojrzymy na to przez pryzmat tego, jak się o Szczecinie mówi, prawa administracyjnego czy historii portowej. Ale jeśli planujesz budowanie zamków z piasku i kąpiele w Bałtyku, przyda się jeszcze przesiadka. Najlepiej do pociągu w stronę Świnoujścia. Chociaż… jeśli jesteś na Głębokim, to też możesz poczuć powiew wakacji.

Na koniec – coś z naszego lokalnego repertuaru.
Jeśli po lekturze nadal masz wątpliwości, czy Szczecin leży nad morzem – posłuchaj 😉 Jak nie, to też.

W 2001 zajmowałem się internetem w ZHP, nie miałem w głowie pomysłu na własną stronę, a i blogowanie nie było jeszcze trendem. Teraz, gdy po pierwsze sam piszę, publikuję i zarządzam, przypominam sobie tekst o tej wyprawie.

Pierwotnie umieszczony został w serwisie nienacki.art.pl (aktualnie jego kopia dostępna jest pod adresem nienacki.com), gdzie również inni użytkownicy umieścili swoje wspomnienia z podróży.

Latem 2001 roku wybrałem się w podróż na Mazury, a ostatecznym jej celem był Perkoz nad jeziorem Pluszne, ale nie to jest tematem tej opowieści.

Korzystając z okazji odwiedziłem miejsce, którego pewnie wszyscy szukaliśmy kiedyś, wodząc palcem po mapie. Chciałbym podzielić się z Wami wrażeniami z mojego tam pobytu.

Od kilku już lat poszukiwałem miejscowości, w której mogłyby rozgrywać się wydarzenia znane z „Templariuszy”, ale opisy w przewodnikach nie dawały żadnych konkretnych wskazówek. Lipieniek był nad jeziorem, na mapie były ruiny zamku, był blisko Kornatowa… Niestety nie ma w nim kościółka, bo wtedy nie miałbym już żadnych wątpliwości. Drugim miejscem, które chciałem odwiedzić było Papowo Biskupie, również dość blisko Firlusu. Ze względu na ograniczony czas wyprawy musiałem jednak wybierać…

Plan był prosty – wysiąść na odpowiedniej stacji, dojść do odpowiedniej miejscowości. Tak też zrobiłem.

Opuściłem pociąg na stacji Firlus – jest to malutka wioska położona na północny wschód od Torunia, na Pojezierzu Chełmińskim. Mapa wskazywała las z ruinami zamku krzyżackiego w wiosce Lipieniek, leżącej jakieś trzy, cztery kilometry dalej. Odległość niewielka, szczególnie dla „poszukiwacza Kortumowa”, plecak nie za ciężki – ruszyłem więc naprzód.

Wkrótce na horyzoncie ujrzałem pierwsze drzewa. W zasadzie nic specjalnego – zwykłe wzgórze, zresztą niewielkie, porośnięte zielonym lasem :). Dotarłszy do niego nie znalazłem niestety ruin zamku, nie licząc pojedynczych cegieł wystających miejscami z ziemi. Najistotniejszą rzecz miałem jednak dopiero napotkać. Snułem się po lesie w poszukiwaniu jakiegoś większego fragmentu fundamentów, aż w samym środku lasu natknąłem się na coś, co wyjaśniło mi, dlaczego warto było przyjechać w to miejsce.

Otóż rośnie tam… drzewo. Oczywiście nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie narośl na tymże drzewie, w kształcie niemal idealnego serca. Może Nienacki był kiedyś na wakacjach w tej okolicy i także je odnalazł? Kto wie…

Serce… Cor tuum… Kornatowo… Kortumowo?

Tekst omawia podstawy naukowe projektów SETI, takie jak równanie Drake’a, oraz technologie wykorzystywane do poszukiwania sygnałów od cywilizacji pozaziemskich. Wspomina również o roli projektu SETI@Home, który angażował komputery użytkowników z całego świata do analizy danych z radioteleskopów.

Z perspektywy czasu widzę, że był to świetny sposób, by połączyć swoje zainteresowania z obowiązkami studenckimi. Udostępniam ten tekst jako ciekawostkę i przykład fascynacji nauką sprzed lat.

Zdjęcie radioteleskopu Arecibo: NAIC Arecibo Observatory NSF

Programy SETI podstawy naukowe i wykorzystywane środki techniczne

Podstawy projektów SETI

Nasze Słońce jest tylko jedną z ponad 200 miliardów gwiazd jakie tworzą galaktykę nazywaną przez nas Drogą Mleczną. Droga Mleczna z kolei jest tylko jedną z miliardów galaktyk we Wszechświecie. Wydaje się więc, że życie powinno istnieć w wielu miejscach poza Ziemią. Czy możemy oszacować w jak wielu? Pierwszym, który podjął taką próbę był astronom Frank Drake układając prostą zależność nazywaną dzisiaj równaniem Drake’a. W najprostszym ujęciu zależność ta określa nasze szanse kontaktu z cywilizacją pozaziemską. Zrozumienie tego równania nie wymaga zaawansowanej wiedzy matematycznej. Oto jego zapis:

N         Liczba komunikujących się cywilizacji pozaziemskich w naszej Galaktyce. Wartość N zależy od wielu czynników wymienionych poniżej.

R         Szybkość formowania się gwiazd z naszej Galaktyce.

f(p)     Liczba gwiazd w naszej Galaktyce, które posiadają układy planetarne.

n(e)    Liczba planet krążących w ekosferach istniejących układów planetarnych. „Ekosferą” jest zakres orbit w układach planetarnych słońca gdzie warunki umożliwiają powstanie i wykształcenie form życia. Życie nie może powstać na planetach krążących zbyt blisko swoich słońc (jest za gorąco) i zbyt daleko od nich (jest za zimno).

f(l)       Liczba planet krążących w ekosferach, na których życie powstało i rozwija się.

f(i)       Liczba planet, na których wykształciły się inteligentne formy życia.

f(c)     Liczba planet, na których inteligentne formy życia rozwinęły się w cywilizację techniczną, zdolną do porozumiewania się w Kosmosie.

L         Czas istnienia zdolnej do komunikacji cywilizacji pozaziemskiej.

Po upływie miliardów lat od uformowania się naszej Galaktyki wciąż powstają w niej gwiazdy. Mimo, że szybkość, z jaką zachodzi to zjawisko w skali Drogi Mlecznej, ciągle maleje nowe słońca wciąż się rodzą. Dowodem na to są piękne obrazy „gwiezdnego żłobka” uzyskane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble’a jakim jest Mgławica Orła w gwiazdozbiorze Oriona. Wielkie obłoki gazu zapadają się tam grawitacyjnie formując młode gwiazdy. Oceniając tempo tego procesu wydaje się, że dobrym przybliżeniem wartości R jest przyjęcie, że rocznie powstaje w naszej Galaktyce 20 nowych gwiazd.

Wiele z tych zapadających się obłoków gazu wiruje coraz szybciej pod wpływem wzrastających sił grawitacyjnych. Wirujące obłoki zapadającego się grawitacyjnie gazu międzygwiezdnego przybierają kształt płaskiego dysku z formującą się w jego centrum nową gwiazdą. Na całym obszarze dysku mniejsze skupienia materii mogą przejść identyczny proces i uformować planety. W ciągu ostatnich kilku lat kilkanaście zespołów ogłosiło jednak odkrycie planet okrążających pobliskie gwiazdy. Te odkrycia zwiększają prawdopodobieństwo występowania planet wokół gwiazd naszej Galaktyki. Jeśli przyjąć bardzo zachowawczo, że tylko połowa gwiazd Drogi Mlecznej ma układy planetarne to możemy określić z zadowalającą wiarygodnością wartość f(p) = 0,5

n(e) to współczynnik, którego wiarygodność trudno zweryfikować. W naszym systemie planetarnym, średniej wielkości żółtej gwiazdy, ekosfera mieści dwie (Ziemia i Mars) lub nawet trzy (łącznie z Wenus) planety. Można zatem zachowawczo przyjąć, że wiarygodna wartość n(e) = 1.

Kolejny współczynnik, f(l) aktualnie ma charakter czysto spekulatywny ponieważ aktualnie znamy tylko trzy planety dysponujące warunkami sprzyjającymi powstaniu i rozwojowi życia. Są nimi: Wenus, Ziemia i Mars. Wydaje się zatem, że wartość f(l) należy określić bardzo zachowawczo jako równą 0.2 (jedna na pięć planet dysponujących odpowiednimi warunkami).

Na ilu z tych planet rozwinie się inteligentne życie? To trudne pytanie, ale jeśli wierzyć dowodom potwierdzającym procesy naturalnej selekcji i najlepszego przystosowania, większość naukowców przyjmuje zachodzą one ze 100% sukcesem. Oznacza to, że inteligentne formy życia są naturalnym celem ewolucji. Trzeba jednak pamiętać, że jak dotychczas mamy na tylko jeden przykład – Ziemię. Mimo to f(i) = 1.

Jak wiele inteligentnych gatunków tworzy cywilizacje techniczne i używa technologii do komunikowania się? Na przykładzie Ziemi widać, że oprócz ludzi, takie potencjalne możliwości mają rownież delfiny i walenie. Technologię rozwinął jednak tylko człowiek. W pierwszym przybliżeniu można przyjąć, że f(c) = 0,5.

Ostatnią, najtrudniejszą do określenia wartością jest L czyli czas trwania cywilizacji technicznej zdolnej do komunikowania się. Nasza cywilizacja znajduje się w tym stadium dopiero od 50 lat. Czy zaawansowane cywilizacje giną samobójczo po wejściu w technologiczny etap swojego rozwoju? A może przezwyciężają swoje słabości i rozwiązują ich problemy przed samodestrukcją? Zanim spróbujemy określić wartość L wstawmy wszystkie określone dotąd wartości do równania Drake’a.

Mnożąc wszystkie określone wartości w równaniu Drake’a otrzymujemy N = L. Oznacza to, że liczba inteligentnych i zdolnych komunikowania się cywilizacji w Galaktyce jest równa długości okresu trwania tych cywilizacji! Okazuje się więc, że najmniej pewny współczynnik równania ogrywa znaczącą rolę w obliczeniach. Większość naukowców uważa, że jeśli tylko cywilizacja przezwycięży swoją początkową tendencję do samozniszczenia posiadaną przez siebie technologią, to przetrwa bardzo długi okres.

W takim przypadku jeśli cywilizacja potrafiąca komunikować się trwa miliony lat to liczba partnerów do komunikacji sięga milionów.

Na tych obliczeniach oparta jest cała idea SETI, czyli The Search for ExtraTerrestrial Intelligence.

Dlaczego nasłuch radiowy?

Po pierwsze inteligencja pozaziemska mogłaby odwiedzić Ziemię podróżując swoimi statkami kosmicznymi. Jednak żadne z dotychczasowych wydarzeń (Roswell, uprowadzenia przez kosmitów, obserwacje UFO) nie dostarczyły nawet marnych naukowych dowodów na kontakt. Ze względu na ogromną ilość energii i czasu potrzebnego do odbycia podróży międzygwiezdnych takie kontakty wymagają bardziej ekonomicznych metod. Dowodem na to jest prosta kalkulacja pokazująca, że jeśli nawet ktoś mógłby skonstruować statek z najefektywniejszym typem silnika, to dwudziestoletnia podróż w obie strony do najbliższej gwiazdy Alpha Centauri wymagałaby źródła energii o niewyobrażalnej mocy. Co więcej, w taką podróż mogłoby się udać co najwyżej kilku pasażerów. Z ekonomicznego punktu widzenia byłoby to przedsięwzięcie nadzwyczaj kosztowne, bo cena jego realizacji sięgnęłaby 30 kwadrylionów dolarów amerykańskich.

Alternatywnym, bardziej ekonomicznym sposobem poszukiwania kontaktu wydaje się być wysyłanie milionów małych sond kosmicznych, które mogłyby sygnalizować istnienie nadawcy i jednocześnie informować go o swoich odkryciach. Nadal jednak kosztuje to zbyt wiele. Nawet, jeżeli chcielibyśmy uwierzyć w istnienie napędu WARP, podróże międzywymiarowe i te wszystkie inne cuda fantastyki naukowej, pozostają one jedynie niczym więcej jak fikcją.

Najlepszym ze znanych nam sposobów komunikacji na duże odległości jest użycie fal radiowych. Przesyłanie informacji tym sposobem jest tanie, wykorzystuje urządzenia o prostej konstrukcji i zapewnia odpowiednią pojemność kanałów przesyłowych. Informacja podróżuje z największą możliwą prędkością we wszechświecie – z prędkością światła. Sposobów wykorzystania transmisji radiowych: radio i telewizja, telefony komórkowe, pagery, satelity komunikacyjne, nawigacja GPS, i wiele, wiele innych.

Problemem pozostaje jeszcze wybór odpowiedniej częstotliwości. Spektrum promieniowania elektromagnetycznego jest bardzo szerokie, ale ma kilka charakterystycznych właściwości, które mogą uprościć ten wybór. Wykorzystując je możemy wybrać rozsądnie małą część widma elektromagnetycznego dla naszych poszukiwań.

Obecnie programy SETI obejmują radioastronomiczne poszukiwania tzw. wąskopasmowych sygnałów radiowych mających charakteryzować aktywność cywilizacji pochodzenia pozaziemskiego. Podstawą poszukiwań są następujące założenia:

• fale radiowe są zdolne do pokonywania przestrzeni nawet jeśli na ich drodze znajdują się chmury materii,
• wąskopasmowe sygnały radiowe nie występują w naturze ponieważ naturalne źródła radiowe nie emitują sygnałów w pasmach węższych niż 300Hz,
• skupienie energii nadawanego sygnału w wąskim paśmie zapewnia bardzo dobre parametry emisji pod względem dystansu jaki może ona pokonać w przestrzeni kosmicznej,
• nadanie silnego sygnału wąskopasmowego jest w zasięgu możliwości technicznych i energetycznych cywilizacji o porównywalnym do naszego poziomie rozwoju.

W ramach inicjatywy SETI realizuje się kilka projektów poszukiwań sygnałów radiowych. Niektóre z tych projektów skupiają swoją uwagę na najbliższych nam gwiazdach, inne polegają na przeczesywaniu obszarów nieba charakteryzujących się dużą liczbą gwiazd. Najbardziej znanym z nich jest projekt Instytutu SETI pod nazwą Phoenix.

Wszystkie aktualnie prowadzone w ramach SETI programy poszukiwań wykorzystują specjalizowane układy przetwarzania sygnałów pozwalające na równoczesną rejestrację w czasie rzeczywistym milionów kanałów (częstotliwości) na wyjściu radioteleskopów. Tak ogromna liczba odbieranych równocześnie kanałów oddziałuje na wyobraźnię, ale jest tylko pobieżnym przyglądaniem się niewielkim fragmentom spektrum promieniowania elektromagnetycznego. Ze względu na to, że prowadzenie poszukiwań w czasie rzeczywistym pozwala na sprawdzenie jedynie niewielkiej liczby kanałów (np. pod względem zmian częstości, fazy, amplitudy, okresowości impulsów energii, itp.) jedynym rozwiązaniem jest analiza zarejestrowanej emisji radiowej w trybie nierzeczywistym przy zastosowaniu koncepcji obliczeń rozproszonych np. komputerów pracujących w sieci Internet.

Radioastronomia

Po skierowaniu radioteleskopu w niebo odbieranych jest wiele różnych sygnałów. Niektóre pochodzą z Galaktyki, a inne z Ziemi. Jeśli wykonać diagram tego hałasu to widać, że Galaktykę słychać naprawdę głośno w rejonach niskich częstotliwości. Na wyższych częstotliwościach natomiast hałasuje Ziemia. Pomiędzy tymi dwoma głośnymi regionami znajduje się relatywnie cichy (od około 1 do około 10GHz) fragment spektrum promieniowania elektromagnetycznego. Ta część spektrum znajduje się tuż ponad zakresem częstotliwości używanych przez pagery i wiele telefonów bezprzewodowych.

Najcichszym i najmniej zaśmieconym zakresem częstotliwości między 1 i 10GHz jest pasmo między częstotliwościami emisji radiowej: cząstek niezjonizowanego (neutralnego) wodoru międzygwiezdnego H (1,42GHz) i rodnika wodorotlenowego OH (1,64GHz). Ważne przy tym jest, że emisja radiowa w tym paśmie dociera do powierzchni Ziemi, co ma niebagatelne znaczenie w naszych poszukiwaniach. Emisja radiowa poza tym pasmem jest silnie tłumiona przez ziemską atmosferę. Zakres częstotliwości między 1,42 i 1,64GHz jest również często nazywany „dziurą wodną”.

Jeżeli analiza emisji radiowej ma na celu poszukiwanie sygnałów od cywilizacji pozaziemskich to niezwykle ważna dla tej procedury jest ścisła zależność między mocą emisji i szerokością pasma nadawania. Przy ustalonej mocy nadajnika im pasmo węższe, tym emisja jest efektywniejsza. Sygnał o dokładniej wybranej częstotliwości jest także łatwiejszy do odebrania powyżej poziomu tła.

Czego należy szukać w takim sygnale? Tak naprawdę istnieją dwie możliwości. Albo obca cywilizacja celowo wysyła sygnał, który ma zwrócić naszą uwagę. Albo też, podobnie jak Nam, zdarza Im się to robić podczas normalnej aktywności ich cywilizacji i część emisji radiowej po prostu „wycieka” w kosmos. Ziemia nadaje wiele takich sygnałów w sposób niezamierzony. Nasze przekaźniki radiowe i telewizyjne są bardzo silne, a radary wojskowe są jeszcze silniejsze. Nadajemy tak w Kosmos już od ponad 60 lat, co oznacza, że nasze sygnały pokonały odległość 60 lat świetlnych od Ziemi. Wydaje się, że powinniśmy spróbować szukać zarówno „wyciekających” jak i celowo nadawanych sygnałów i zakładać, że odbierzemy wszystko, co jest nadawane.

Radioteleskopy

Największym radioteleskopem na świecie wykorzystywanym w projektach SETI realizowanych przez Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley jest Arecibo, zlokalizowany w północno-zachodniej części wyspy Puerto Rico. Główna antena tego radioteleskopu ma średnicę 305m i została zbudowana w naturalnym zapadlisku dzikiego terenu krasowego. Powierzchnia anteny wynosi 73 008m².

Antena odbija i skupia słabe sygnały z nieba na antenach odbiorczych zawieszonych na wysokości około 137m. Ze względu na to, że główna antena jest nieruchoma i nie może zmieniać położenia, anteny odbiorcze umieszczono na łukowatej prowadnicy, która pozwala na obserwowanie obiektów w obszarze 20 stopni kątowych od zenitu radioteleskopu. Prowadnica natomiast, została zainstalowana na obrotowej podstawie umożliwiającej śledzenie obserwowanych obiektów zgodnie z ich ruchem po sferze niebieskiej spowodowanym obrotem Ziemi wokół własnej osi. Dzięki takiej konstrukcji radioteleskop Arecibo umożliwia prowadzenie obserwacji znacznego obszaru nieba.

Częstotliwości wokół 1420MHz są szczególnie interesujące dla prowadzenia obserwacji ze względu na ich lokalizację w tzw. „Dziurze wodnej”. Istotne jest również to, że ten fragment spektrum został wyłączony z jakiejkolwiek aktywności ludzkiej na mocy porozumienia międzynarodowego. Innymi słowy, w zakresie częstotliwości od 1420 do 1427MHz nie wolno nic nadawać. Inaczej mówiąc Ziemia nie może zaśmiecać tych częstotliwości. Taki zakaz powoduje, że jest to szczególnie cichy i czysty przedział fal radiowych.

Schemat ideowy radioteleskopu

Najskuteczniejszym sposobem na przesłanie o sobie informacji w Kosmosie jest skupienie całej dostępnej energii nadajnika w bardzo wąskim paśmie transmisji. Jeśli zatem odbiornik jest mało precyzyjny i potrafi odbierać emisję radiową jedynie w szerokich pasmach częstotliwości, sygnał nadawany w wąskim paśmie utonie w morzu sygnałów odbieranych razem z nim nawet jeśli jest bardzo silny.

Przetwarzanie rozproszone w projekcie SETI@Home

Analiza danych zarejestrowanych przez radioteleskopy wymaga olbrzymich mocy obliczeniowych. Biorąc pod uwagę ilość danych, analiza prowadzona przez jeden superkomputer skonstruowany tylko do tego celu ciągnęłaby się latami.

W projekcie SETI@Home – jednym z najpopularniejszych projektów SETI, wykorzystano przetwarzanie rozproszone. Tak też sformułowany został cel programu SETI@home: wykorzystanie zwykłych domowych komputerów połączonych siecią Internet, dysponujących sumarycznie wręcz nieograniczoną mocą obliczeniową dla potrzeb analizy sygnałów.

Wszystkie zebrane dane (dziennie napływa 35GB), rejestrowane są na taśmach o bardzo dużej pojemności (DTL). Kasety przesyłane są pocztą kurierską do centrali w Berkeley gdzie pasmo nasłuchu (2,5MHz) dzielone jest na 256 węższych pasm o szerokości około 10 kHz (9766 kHz). Taką porcję danych nazwano w skrócie WU od ang. Work Units – próbka danych. Próbka taka zawiera sygnał o długości 100 s zarejestrowanej z szybkością 20 000 bit/s, co daje sumaryczną wielkość danych wynoszącą 2 000 000 bitów (ok. 250 kB). Do danych dołączane są również dodatkowe informacje potrzebne do późniejszej identyfikacji i sumaryczna wielkość próbki jaką pobieramy wynosi około 340 – 350 kB.

Program klienta instalowany jest jako wygaszacz ekranu i analizuje dane korzystając z niewykorzystywanych mocy obliczeniowych komputera. Dotychczas liczba uczestników projektu wynosi 4 756 891, natomiast łączna moc obliczeniowa komputerów 3,96e⁺²¹ FP/s

Działający klient SETI@Home

Komunikacja dwustronna

Ziemska cywilizacja nie tylko prowadzi nasłuch, ale także wysyła sygnały wywoławcze by potencjalnie nawiązać łączność z „Innymi”. Wysyłanie sygnałów jest o wiele trudniejsze niż ich odbieranie a to m.in. z racji nakładów energii, jakie potrzebne są do tego celu.

Pierwszy sygnał wysyłano w przestrzeń kosmiczną w grudniu 1974 roku, wykorzystano radioteleskop Arecibo, impulsowe sygnały wysyłane były przez 3 minuty, energia zużyta w tym celu była 25 razy większa niż moc wszystkich elektrowni na świecie. Miejscem docelowym dla sygnału jest gromada gwiazd w gwiazdozbiorze Herkulesa.

Wysłano w ten sposób 1679 impulsów, które zakodowane w systemie binarnym utworzyły obraz.

Zaledwie 1/4 KB wystarczyła aby podać:

• liczby od 1 do 10-u,
• liczby atomowe ważnych pierwiastków,
• liczbę ludzi na Ziemi,

przedstawić:

• budowę aminokwasów oraz spirali DNA,
• postać i rozmiar człowieka,
• wielkość i kolejność poszczególnych planet i z wyróżnieniem Ziemi
• oraz schemat anteny.

Sygnał dotrze do celu za 24 tys. lat, więc na potencjalną odpowiedź przyjdzie czekać ok. 48 tys lat. Cel nie został wybrany przypadkowo, gromada ta zawiera kilkadziesiąt tysięcy gwiazd. Powstaje jednak pytanie, czy za tyle tysięcy lat cywilizacja ziemska będzie jeszcze istnieć, człowiek nie posiada bowiem tylko zdolności tworzenia ale także destrukcji własnego ekosystemu a nawet jeśli odbierzemy sygnał i wyślemy następny to z drugiej strony także mija 48 tys. lat.

Flaga ziemi przygotowana na potrzeby programu SETI@Home

Co stanie się jeżeli zostanie odebrany sygnał od cywilizacji pozaziemskiej?

Wszystkie informacje o odkryciu zostaną udostępnione publicznie, najprawdopodobniej na stronach WWW. Żadnemu krajowi lub osobie nie będzie wolno zakłócać częstotliwości odbieranego sygnału. Ze względu na to, że obserwowane źródło emisji będzie wschodzić i zachodzić w każdej lokalizacji, konieczne będzie prowadzenie obserwacji na całej Ziemi. Z konieczności będzie to zatem wysiłek podejmowany przez wiele narodów. Informacje o przebiegu tych obserwacji zostaną udostępnione publicznie.

Szczegóły całej procedury precyzuje oficjalny dokument: Deklaracja Zasad Postępowania po Wykryciu Cywilizacji Pozaziemskiej (ang. Declaration of Principles Concerning Activities Following the Detection of Extraterrestrial Intelligence).

W szczególności jest to:

• Potwierdzenie pochodzenia sygnału
• Poinformowanie autorytetów własnego kraju
• Poinformowanie Sekretarza Generalnego ONZ
• Poinformowanie następujących instytucji:

Międzynarodowa Unia Telekomunikacyjna
Międzynarodowa Federacja Astronautyki
Międzynarodowa Akademia Astronautyki
Międzynarodowy Instytut Prawa Kosmicznego
Komisja 51 Międzynarodowej Unii Astronomicznej
Komisja J Międzynarodowej Unii Radiowej

Porównanie projektów radiowych SETI

Bibliografia

Strona internetowa projektu SETI@Home – http://setiathome.ssl.berkeley.edu/

Polska Strona SETI@Home – http://www.setiathome.pl

Projekt SETI@Home – Cywilizacje pozaziemske w Internecie

Radio Merkury Poznań, audycja z dnia 15.12.1998 autorstwa J. Paluszkiewicza, G. Adamskiego

Projekt SETI@Home – Szukamy cywilizacji pozaziemskich

Polskie Radio Bis, Klub Multimedialny z dnia 29.04.2000, autor – D. Truszczak

MdM – Poszukiwacze cywilizacji pozaziemskich

Program K. Materna i W. Mann z dnia z 14.10.2000 roku, w którym gościli Marek Czerwonka i Tomasz Kokowski

Jak my żyliśmy do tej pory? Jakim cudem byliśmy cokolwiek w stanie robić, automatyzować, przyśpieszać? Szczególnie bliski jest mi temat tworzenia oprogramowania, dlatego postaram się w kilku akapitach to wyjaśnić.

„AI” czy „sztuczna inteligencja” to pojęcie jednocześnie nienowe i bardzo pojemne. Od „wybuchu” ChatGPT 3 i różnych produktów konkurencyjnych terminy te stały się modne. Wszyscy chcą mieć w swojej komunikacji marketingowej jakiś punkt zaczepienia. Tylko ChatGPT i inne to LLM – Large Language Model – duży model językowy, a to nie jest jedyny rodzaj AI.

Reguły biznesowe i automatyzacje procesów

Już tutaj zaczyna się „inteligencja” – reguła definiująca automatyzację np. „jeżeli A to B”. Tego typu reguła to tak banalna sprawa jak automatyzacja odpowiedzi na maila czy umieszczenie go w odpowiednim katalogu. Już na tym poziomie w oprogramowaniu zaszyty może zostać algorytm, który przejmuje zadanie inteligentnego użytkownika. Algorytmy postępowania w zależności od danych to bardzo pokaźny element rynku AI. Wchodzimy tutaj np. w automatyczne przetwarzanie formularzy czy inne powtarzalne zadania administracyjne.

Algorytmy podobieństwa i statystyka

Jak aplikacja ma rozpoznać, że „Kujawski” i „Kujwaski” są podobne? W takich przypadkach stosuje się algorytmy obliczające miary podobieństwa, takie jak algorytm Levenshteina, opisany już w 1965 roku. Działa on poprzez obliczenie minimalnej liczby operacji (wstawień, usunięć i zamian znaków), które przekształcą jeden ciąg znaków w drugi. Dzięki temu można automatycznie identyfikować słowa z literówkami lub drobnymi błędami.

Z kolei algorytmy statystyczne umożliwiają prognozowanie przyszłych trendów na podstawie danych historycznych. Metody tego typ wykorzystywane są na przykład w analizach giełdowych, gdzie pozwalają przewidywać zmiany na rynkach finansowych.

I zaczyna się zaawansowana nauka

Idąc dalej wkraczamy w dużo bardziej zaawansowane obszary jak uczenie maszynowe (Machine Learning – ML). W skrócie – definiujemy algorytm postępowania i pozwalamy programowi ćwiczyć jego stosowanie na dużym pakiecie danych. Tutaj pojawiają się już sieci neuronowe. Deep Learning (DLM) to zaawansowana forma uczenia maszynowego, a wykorzystywana np. do analizy obrazów i głosu.

„Im dalej w las, tym więcej drzew” – mówimy, chcąc opisać rosnącą złożoność problemów. W kontekście AI można by powiedzieć: „Im bardziej inteligentna sztuczna inteligencja, tym więcej (i większych) sieci neuronowych”.

Od uczenia maszynowego do dużych modeli językowych (LLM) takich jak ChatGPT jeszcze daleka droga, ale nie wdawajmy się teraz w szczegóły techniczne. Jak na zewnątrz działa ChatGPT i jego konkurencja pewnie wszyscy zdążyliście się już dowiedzieć.

Z armatą na muchę

Wszystkie poruszone powyżej wątki łączy jedno – można je zakwalifikować jako rodzaje sztucznej inteligencji. Jak widać, w świecie technicznym nie zawsze konieczne jest stosowanie dużych modeli językowych (LLM). W wielu przypadkach można osiągnąć zamierzony efekt za pomocą prostszych, szybszych i bardziej energooszczędnych rozwiązań.

W kontekście zmian klimatycznych i zrównoważonego rozwoju warto zwrócić uwagę na poniższy wykres. Pokazuje on korelację między stopniem zaawansowania sztucznej inteligencji a rosnącym zapotrzebowaniem na energię elektryczną. Wyciągnięcie wniosków pozostawiam już Wam.

Dla tych, którzy nie mieli kontaktu: druk 3D polega z nakładaniem jednej na drugą, kolejnych warstw druku. Problem pojawia się w sytuacji, gdy warstwa musi „zawisnąć” w powietrzu. Czasami da się to rozwiązać „mostami”, ale czasami niezbędne okazują się właśnie podpory, aby kolejnej warstwy nie zmuszać jednak do lewitacji.

Dlaczego temat podpór jest uciążliwy? To zasadniczo bardzo proste – materiał kolejnej warstwy układany na podporze w mniejszym lub większym stopniu łączy się z nią. To powoduje, że podpory trzeba oddzielać od wydruku właściwego po jego zakończeniu. I znowu – czasami oddzielą się bez śladu, a czasami jest to droga przez mękę kończąca się dodatkowo szlifowaniem.

Niektóre firmy produkujące drukarki 3D (np. BambuLab i Prusa) wprowadziły na rynek rozwiązanie pozwalające na druk kolorowy (w zasadzie działa to trochę jak kolorowa klasyczna drukarka – ładuję kilka kolorów tuszu). Tutaj ładuję cztery szpule filamentu PLA w różnych kolorach i mogę w ten sposób uzyskać wydruk zawierający cztery kolory. Urządzenie (nazwijmy je zmieniarką filamentu) w firmie Bambu Lab nosi nazwę Automatic Material System.

Ale można użyć zmieniarki nie tylko do zmiany koloru, ale również materiału! Najbardziej podstawowymi materiałami do druku 3D są PLA i PETG (to takie różne rodzaje . Nie wchodząc w żadne szczegóły – nie łączą się ze sobą. To znaczy, że warstwa PLA położona na warstwie PETG (i odwrotnie) nie połączą się pod wpływem rozgrzanej głowicy drukarki.

A co to oznacza? Można tak wydrukować podpory druku, żeby były z innego materiału niż wydruk właściwy i przy zdejmowaniu po prostu oddzieliły się od niego. A to oznacza, że szansa na to, że przy odłamywaniu podpór połamie się sam wydruk drastycznie spada.

Dla Ciebie, który nie miałeś styczności z technikaliami druku 3D to pikuś, ale to naprawdę świetne rozwiązanie 🙂

Na zdjęciach podstawowa próbka tego o co w ogóle chodzi.

Wynalazłem odkrycie, odkryłem wynalazek!

Zmieniłem drukarkę 3D. Jak pisałem wcześniej (popełniłem na ten temat kilka wpisów – wszystkie znajdziesz w Druk 3D) jakiś czas temu kupiłem drukarkę 3D Ender 3 v2. Od tego czasu kilkukrotnie ją modyfikowałem. Przyszedł jednak moment, w którym potrzebowałem od drukarki precyzji i jakości, której ta (jak się okazuje „przedpotopowa”) drukarka nie była mi w stanie zapewnić.

To wtrącenie dla osób, które chciałyby kręcić nosem na ostatnie zdanie – po prostu przestałem traktować 
drukarkę jako hobby samo w sobie. Teraz traktuję je jako narzędzie.

Wybór padł na Bambu Lab A1 mini. Od pierwszego wydruku jestem niesamowicie zadowolony. Ale nie o tym…

Nowa – stara zabawka

W koncepcyjnych pracach nad „Zaginioną Buławą” (o mojej nowej „zajawce” więcej w Między zawodem, a hobby) pojawił się wątek, w którym potrzebuję plotera potrafiącego pisać w notatniku. Innymi słowy chcę mieć możliwość wykonania rysunku lub napisania tekstu, wielokrotnie, tak aby wyglądał tak samo. I nie chcę tego drukować, a właśnie napisać, naszkicować ołówkiem i długopisem.

Okazało się, że brak plotera był najmniejszym z problemów do przeskoczenia – Ender 3 v2 był wyjątkowo prosty do przerobienia na narzędzie, które potrafi trzymać długopis 🙂

Poniżej filmik z projektem, który idealnie nadaje się do tego co chciałem osiągnąć.

Nie może być za łatwo

Po wstępnym zachwycie nowymi możliwościami (widoczne na zdjęciach) pojawiły się schody. To nie takie proste. Tekst pisany odręcznie ma pewną specyfikę – przede wszystkim nie jest odwzorowaniem żadnego komputerowego fontu. Jest to (z grubsza) linia, po której prowadzony jest przyrząd. Tymczasem wszystkie komputerowe fonty są obrysowe. Nawet jeżeli udają pismo odręczne.

Do plotera, który ma imitować pismo odręczne potrzebuję innego rodzaju liter. Z angielskiego chodzi o stroke fonts czy single-line fonts. 

Różnica w definiowaniu fontu jest tutaj zasadnicza – fonty obrysowe definiowane są przez ich kontury (wypełnione w środku), fonty liniowe to zestaw linii i krzywych ze zdefiniowaną ich grubością.

Trzeba było tak od razu

Zrozumienie tego faktu jest dla mnie przełomowe. Wcześniej próbowałem zamieniać tekst pisany różnymi fontami wyglądającymi na pismo odręczne, na kody sterujące dla plotera. Dawało to odwzorowanie liter, ale do klasycznego pisma ciężko było to porównywać. Gdy wiem już czego szukam, będzie zdecydowanie łatwiej.

Pierwsze próby są obiecujące – pismo wygląda dobrze na ekranie, a ploter wypisuje litery tak jak wyglądałyby po ręcznym napisaniu ich długopisem. Oczywiście – wszystko jest doskonale powtarzalne i za ładne, ale coś za coś 🙂

Teraz kolejne wyzwanie – albo znaleźć fonty single-line z polskimi znakami, albo samemu je zrobić.

Podtytuł: Kabaret Potem, Trąbka dla gubernatora, Artur ściemnia, że odkrył płyn na niewidzialność.
Grafika nagłówkowa: https://pixabay.com/photos/bulb-light-idea-electricity-energy-5258341/